W maju 2023 r. do polskiego porządku prawnego została wprowadzona nowa instytucja – fundacja rodzinna. Jej ustanowienie miało na celu stworzenie narzędzia prawnego umożliwiającego efektywne, długoterminowe zarządzanie majątkiem prywatnym, w szczególności majątkiem o charakterze rodzinnym, a także zapewnienie uporządkowanej sukcesji międzypokoleniowej. Wprowadzenie tej regulacji pociągnęło za sobą konieczność dostosowania przepisów prawa spadkowego, zwłaszcza w zakresie zasad odpowiedzialności za zapłatę zachowku.
Porozmawiajmy o naszej współpracy
Jeżeli są Państwo zainteresowani spersonalizowaną ofertą na usługi prawne zachęcamy do kontaktu.
Zachowek stanowi ustawowo określoną część spadku, która przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, niezależnie od sposobu rozporządzenia majątkiem przez spadkodawcę. Przykładowo, gdy spadkodawca mający troje dzieci przekaże w testamencie cały swój majątek wyłącznie jednemu z nich, pozostała dwójka jest uprawniona do wystąpienia wobec jedynego spadkobiercy z roszczeniem o zapłatę zachowku. Przepisy w sposób szczegółowy regulują zarówno krąg podmiotów zobowiązanych, jak i kolejność ponoszenia przez nie odpowiedzialności za zaspokojenie roszczeń z tytułu zachowku.
Wprowadzenie fundacji rodzinnej do polskiego porządku prawnego spowodowało rozszerzenie kręgu podmiotów odpowiedzialnych za zapłatę zachowku – poza dotychczasowymi zobowiązanymi objęto nim również fundację rodzinną oraz osoby, które otrzymały mienie w związku z jej rozwiązaniem. Aktualnie odpowiedzialność za zaspokojenie roszczeń z tytułu zachowku ma charakter wielostopniowy i realizowana jest według określonej sekwencji. W pierwszej kolejności obowiązek zapłaty obciąża spadkobierców. Jeżeli jednak uzyskanie od nich należnej kwoty okaże się niemożliwe, uprawniony może wystąpić z roszczeniem przeciwko zapisobiercom windykacyjnym. Dopiero gdy także od nich nie będzie możliwe otrzymanie należnego świadczenia, roszczenie może zostać skierowane do osób, które otrzymały od spadkodawcy darowizny, fundacji rodzinnej oraz osób, które otrzymały mienie w związku z jej rozwiązaniem. Odpowiedzialność za zachowek dwóch ostatnich kategorii podmiotów jest ponadto uzależniona od faktu doliczenia do spadku odpowiednio funduszu założycielskiego lub mienia otrzymanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.
Odpowiedzialność fundacji rodzinnej za zachowek jest ograniczona do wartości wniesionego funduszu założycielskiego. W przypadku, gdy fundusz ten został wniesiony wcześniej niż dziesięć lat przed śmiercią spadkodawcy, fundacja nie ponosi odpowiedzialności za zapłatę zachowku.
Osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, ponosi odpowiedzialność za zachowek jedynie do wartości mienia, które otrzymała z tego tytułu. Ustawodawca przewidział również możliwość zwolnienia się z obowiązku zapłaty poprzez wydanie otrzymanego mienia.
Model odpowiedzialności za zapłatę zachowku ma charakter złożony i każdorazowo wymaga wnikliwej oceny prawnej konkretnego stanu faktycznego. W praktyce, osoba planująca ustanowienie fundacji rodzinnej powinna uwzględnić ryzyko związane z potencjalnymi roszczeniami o zachowek. Mogą one bowiem zostać skierowane nie tylko przeciwko spadkobiercom, ale także wobec samej fundacji rodzinnej oraz osobom, które otrzymały mienie w związku z jej rozwiązaniem.
