W lipcu 2026 roku w życie wejdzie głośna nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, zakorzeniona w tzw. „kamieniach milowych”, czyli wymaganiach UE wobec polskiego prawodawstwa związanych z Krajowym Planem Odbudowy.
Porozmawiajmy o naszej współpracy
Jeżeli są Państwo zainteresowani spersonalizowaną ofertą na usługi prawne zachęcamy do kontaktu.
Już od 8 lipca inspektorzy PIP otrzymają możliwość arbitralnej zmiany formuły współpracy osoby fizycznej z przedsiębiorcą z umowy zlecenia na umowę o pracę, jeżeli dopatrzą się naruszenia wymagań ustawowych. Tytułem przypomnienia, stosunek pracy polega na wykonywaniu: „pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę”. Docelowo, zgodnie z zamiarem Ustawodawcy, osoby współpracujące na podstawie umowy cywilnoprawnej z przedsiębiorcą, które jednak nie posiadają swobody wyboru miejsca, czasu czy sposobu pracy oraz pozostają podporządkowane służbowo pracodawcy, mają – zgodnie z przepisami – każdorazowo zostać objęte zarówno prawami, jak i obowiązkami wynikającymi z kodeksu pracy. Co najważniejsze – wola stron ma mieć tutaj niewielkie, wtórne znaczenie.
Państwowa Inspekcja Pracy w publikowanych przez siebie komentarzach określa te zmiany jako dążenie do likwidacji nadużyć na rynku pracy. Wskazuje także na brak nowelizacji obowiązującego od 2002 r. prawa warunkującego zawieranie umów. Kluczowe są w tej sprawie zdaniem PIP regulacje ograniczające swobodę zawieranych umów i nakazujące traktowanie wszystkich przypadków wykonywania pracy w określonych warunkach jako stosunek pracy. Zabronione jest także omijanie zapisów kodeksu pracy poprzez zmianę formy zatrudnienia na umowę cywilnoprawną (umowę – zlecenie).
Teoretycznie wprowadzone zmiany na celu mają ochronę pracowników i zagwarantowanie ich praw np. do urlopu wypoczynkowego czy harmonogramu pracy. Co jednak, gdy dana osoba świadomie i dobrowolnie zdecydowała się na zawarcie z przedsiębiorcą umowy cywilnoprawnej mając na uwadze korzyści z niej płynące? Procedura przymusowej zmiany formuły współpracy na podstawie umowy cywilnoprawnej nie ma natychmiastowego charakteru, decyzja PIP będzie podlegała także zaskarżeniu do sądu pracy. W pierwszej kolejności inspektor PIP zobowiązany będzie przy tym do wydania polecenia zastosowania właściwej formy zatrudnienia. Dopiero w następnym etapie, wobec braku reakcji – na wniosek inspektora – może zostać wydana przez Okręgowego Inspektora Pracy decyzja ustanawiająca stosunek pracy pomiędzy przedsiębiorcą a pracownikiem. Co warto podkreślić, odwołanie do sądu pracy wstrzymuje wykonanie wyżej wymienionej decyzji. Niemniej, w takim przypadku, w drodze zabezpieczenia roszczenia, strony mogą zostać zobowiązane do postępowania wyłącznie według przepisów kodeksu pracy, przykładowo w przypadku zmiany, wypowiedzenia czy zawarcia umowy, co oznacza potencjalne wprowadzenie np. okresu wypowiedzenia, pomimo jego braku w treści zawartej umowy cywilnoprawnej. Wraz z nowymi uprawnieniami, znacząco zwiększono także potencjalne sankcje. Szczególnie zwiększone zostały przy tym maksymalne stawki grzywien – nawet do 90.000 zł.
Istotna jest także nowo wprowadzona możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej, poprzedzonej skierowaniem zapytania – wniosku do PIP odnośnie do właściwości zastosowanej przez przedsiębiorcę w konkretnym przypadku formuły współpracy. W przypadku konieczności jej zmiany PIP może przygotować rekomendację właściwego postępowania. Wniosek powinien zawierać w szczególności zapytanie przedsiębiorcy oraz jego stanowisko w sprawie. Wydanie takiej interpretacji będzie podlegało opłacie w wysokości 40 zł. Co istotne, przesłanie takiego wniosku o interpretację nie będzie wstrzymywało ewentualnej kontroli organów PIP.
